شاخص نرخ رشد جمعیت در ایران

“نرخ رشد جمعیت کشور به 1.3 درصد رسیده است که نشان‌دهنده کاهش سریع رشد جمعیت است. اگر با همین آهنگ پیش برویم، نرخ رشد جمعیت در

آینده‌ای نزدیک منفی می‌شود.”

به اعتقاد وزیر بهداشت : “در برخی نقاط کشور با شیب تند نزولی مواجهیم و باید جلوی کاهش شیب رشد جمعیت را در برخی نقاط بگیریم ولی در برخی نقاط دیگر کشور باید رشد جمعیت را کنترل کنیم.”

در نقشه جامع نظام سلامت نرخ رشد جمعیت اکنون 1.3 درصد است که کاهش جدی و سریعی بوده است: “اگر با این روند پیش برویم ممکن است رشد جمعیت منفی شود که به شاخص‌های توسعه انسانی صدمه می‌زند. باید به افزایش نرخ رشد جمعیت کمک کنیم که البته این امر کاری بین‌ بخشی است اما وزارت بهداشت هم باید تلاش‌های خود را انجام دهد.

باید توجه داشت که علاوه بر زاد و ولد, عواملی مانند مهاجرت و رشد اقتصادی نیز در نرخ رشد جمعیت موثر است. بطوریکه اکنون امارات و قطر در منطقه ما بدلیل رشد اقتصادی بالا دارای بالاترین نرخ رشد جمعیت  در منطقه هستند که علاوه بر زاد و ولد , رشد اقتصادی آن کشورها نیز سبب مهاجرت به داخل و همجین رسیدن به رفاه اجتماعی نسبی برای خانواده ها و ایجاد اطمینان اقتصادی در آنها برای داشتن فرزند بیشتر شده است.

از طرفی در ایران شاخص تعداد کل فرزندان کاهش یافته است. بررسی تحولات جمعیتی در ایران نشان می‌دهد رقم 6.5 فرزند در سالهای 57 و 58 بتدریج کم شده تا این‌که در سال‌های اخیر به 1.8 فرزند رسیده، طبق آمار، اگر زوج‌ها به طور متوسط 2.1 فرزند داشته باشند و فرزندان جایگزین آنها شوند، جمعیت ثابت می‌ماند و این 0.1 درصد نیز به دلیل احتمال فوت فرزندان لحاظ شده است. اگر تعداد فرزندان والدین کمتر از این مقدار باشد، جمعیت جایگزین نمی‌شود و هر چه این‌ رقم کم شود، تعداد کل فرزندان زوجین کم می‌شود.”

در تفکیک استانها , بالاترین نرخ رشد جمعیت در ده سال اخیر برای استان سیستان بلوچستان با سه و 4 دهم درصد و پایین ترین نرخ رشد جمعیت هم در استان همدان با 15 صدم درصد ثبت شده است. البته در این آمارها باید آمار مهاجرت را نیز لحاظ نمود که میتواند عاملی در افزایش یا کاهش نرخ رشد جمعیت یک منطقه باشد

براساس نتایج به دست آمده از سرشماری ملی سال 1385، جمعیت كشور 70 میلیون و 472 هزار و 846 نفر اعلام شد، این میزان در سال 75 حدود 60 میلیون و 55 هزار و 488 نفر بوده و بدین ترتیب سالانه یك میلیون نفر به جمعیت كشور اضافه شده است. نرخ رشد جمعیت در دهه 75، 96/1 درصد بوده كه در دهه 85 به 61/1 درصد رسیده است، بدین ترتیب نرخ رشد جمعیت نسبت به دهه گذشته 35/0 درصد كاهش یافته است.  و بر اساس پیش بینی ها, جمعیت ایران تا سال ۲۰۱۵ به ۷۸ میلیون نفر خواهد رسید .

نرخ رشد جمعیت دنیا طی سالهای ۲۰۰۸ تا ۲۰۱۵ به کمتر از ۱٫۱ درصد خواهد رسید. این رقم از سال ۱۹۹۰ میلادی بیش از ۱٫۳ درصد بوده است. با این حساب جمعیت جهان در پایان سال ۲۰۱۵ به بیش از ۷٫۲ میلیارد نفر خواهد رسید.

از نظر منطقه ای در دنیا,  نرخ رشد جمعیت خاور میانه و شمال آفریقا نسبت به سایر مناطق جهان بالاتر است ولی نسبت به میانگین ۲۰ سال گذشته کمتر شده است. بر اساس گزارش بانک جهانی ،‌ جمعیت این منطقه تا سال ۲۰۱۵ با ۱٫۷ درصد رشد در سال روبرو خواهد شد. این نرخ طی سالهای ۱۹۹۰ تا ۲۰۰۸ بیش از ۲ درصد بوده است. همچنین خاور میانه و شمال آفریقا هم اکنون ۵۰۰ میلیون نفر از جمعیت ۶٫۷ میلیاردی کره زمین را در خود جای داده است.

تحولات جمعیتی در منطقه خاور میانه و شمال آفریقا را می توان به سه دسته تقسیم بندی کرد : کشورهای خلیج فارس که نیروی کار وارد می کنند، این کشورها برای اجرای پروژه های ساختمانی و کارهای خدماتی نیروی کار زیادی را وارد می کنند. کشورهایی با سطح درامد متعادل و متوسط که با کاهش نرخ رشد جمعیت روبرو هستند و کشورهای کم درامد مثل یمن و فلسطین که همچنان نرخ رشد جمعیت بالایی دارند .

کشورهای قطر و امارات با بیشترین نرخ رشد جمعیت روبرو هستند به ترتیب ۵٫۶ و ۴٫۹ درصد . این مساله نشانگر بالا بودن نرخ رشد اقتصادی این دو کشور طی سالهای ۲۰۰۵ تا ۲۰۰۸ است.

بر اساس پیش بینی بانک جهانی،‌ کشور قطر طی سال های آینده نیز بالاترین نرخ رشد جمعیت در منطقه را در اختیار خواهد داشت و رشد جمعیت این کشور به بیش از ۳٫۴ درصد در سال خواهد رسید. نرخ رشد جمعیت امارات نیز به ۲٫۱ درصد در سال می رسد و جمعیت این کشور تا سال ۲۰۱۵ به ۵٫۲ میلیون نفر خواهد رسید.

نرخ رشد جمعیت کشور کویت که طی سالهای ۱۹۹۰ تا ۲۰۰۸ به طور میانگین ۱٫۴ درصد بوده است طی سالهای ۲۰۰۸ تا ۲۰۱۵ به بیش از ۲٫۱ درصد خواهد رسید . مصر طی سالهای گذشته با پیشی گرفتن بر ترکیه به پر جمعیت ترین کشور منطقه تبدیل شده است . جمعیت این کشور از ۷۵٫۵ میلیون نفر در سال ۲۰۰۷ به ۸۱٫۵ میلیون نفر در سال ۲۰۰۸ رسیده است و پیش بینی می شود تا سال ۲۰۱۵ به بیش از ۹۱٫۷ میلیون نفر افزایش یابد.

بر اساس این گزارش،‌ جمعیت ایران نیز از ۷۲ میلیون نفر در سال ۲۰۰۸ به بیش از ۷۸٫۶ میلیون نفر در سال ۲۰۱۵ خواهد رسید که متوسط رشد سالانه ۱٫۳ درصد را نشان می دهد.