شاخص تنظیم خانواده، باروری های ناخواسته و سقط عمدی در ایران

ناخواسته بودن باردای يک مشکل جهاني بوده و عوارض بهداشتي، اجتماعي و اقتصادي وسيعي را به دنبال دارد. امروزه ميزان حاملگي هاي ناخواسته به عنوان يک شاخص سلامتي جامعه مورد استفاده قرار مي گيرد.

دو دليل عمده حاملگي هاي ناخواسته، شکست روش هاي پيشگيري از بارداري و عدم استفاده از روش هاي پيشگيري از بارداري هستند، ضمن آن كه در دنیا شکست روش هاي پيشگيري را، دليل مهم تر حاملگي ناخواسته ذکر مي کنند، اما در ایران این قضیه کاملا برعکس است و 75% از زوج‌هايي كه حاملگي ناخواسته داشته‌اند از هيچ وسيله پيشگيري استفاده نمي‌كنند که این می تواند از جنبه های مختلفی مورد بررسی قرار گیرد.

حدول رتبه بندی برخی از کشورها در پیشگیری از بارداری 

Ordering رديف Ordering کشور Ordering درصد پيشگيري از بارداري به ازاي هر يکصد نفر زن بارور در جمعيت کشور Ordering رتبه در جهان Ordering رتبه در منطقه چشم انداز
1 ايران 73 12 1
2 عربستان سعودي 32 59 15
3 کويت 50 44 12
4 قطر 43 52 13
5 امارات متحده عربي 28 61 16
6 بحرين 62 23 5
7 عمان 24 66 17
8 اردن 53 41 11
9 عراق 0 0
10 لبنان 61 25 6
11 مصر 56 36 9
12 سوريه 0 0
13 فلسطين (نوار غزه) 0 0
14 يمن 21 71 19
15 گرجستان 40 53 14
16 قزاقستان 66 15 2
17 ارمنستان 60 26 7
18 قرقيزستان 60 26 7
19 ترکمنستان 62 23 4
20 ازبکستان 56 36 9
21 آذربايجان 0 0
22 تاجيکستان 0 0
23 افغانستان 0 0
24 پاکستان 24 66 17
25 اسرائيل 0 0
26 ترکيه 64 19 3
27 هند 48 48
28 آمريکا 76 8
29 انگلستان 0 0
30 آلمان 0 0
31 فرانسه 0 0
32 روسيه 0 0
33 ژاپن 0 0
34 چين 84 2
35 کره جنوبي 80 5
36 مالزي 0 0
37 چاد 4 89 کمترين ميزان
38 بلغارستان 86 1 بيشترين ميزان

نابرابري حقوق اجتماعي مرد و زن، مخالفت همسران، عدم دسترسي به روش هاي متنوع پيشگيري از باردار ي مدرن، استفاده کم مردان از وسا يل پيشگيري از باردار ي، برنامه ريزي ناکافي، کم رنگ بودن نقش مشاوره و نداشتن مهارت کافي كاركنان، از جمله عواملي هستند كه سبب مي شو ند روش های توصيه شده، با شرايط فرد سازگار ي نداشته و موجب عدم استفاده يا شکست روش ها گردد.

بررسی های آکادمیک و دانشگاهی نشان داده که , در ايران در سال حدود نيم تا یک ميليون حاملگي ناخواسته  صورت می گیرد. در صورتی که در آمارهای وزارت بهداشت میزان 300 تا چهارصد هزار حاملگی ناخواسته در سال , دیده می شود. و این عدم تطابق آمارهای ارائه شده در زمینه های دیگر نیز دیده می شود.

براساس آمار رسمی وزارت بهداشت , طی ده سال گذشته آمار  بارداری ناخواسته از ‪ ۲۲/۹‬به ‪ ۱۸/۶‬درصد کاهش یافته است. اما این آمار مربوط به بارداری های ناخواسته در فرزندان متولد شده است و در این آمار , بارداری های ناخواسته غیر مشروع  و خارج از عرف خانواده لحاظ نگردیده است.

بر اساس مطالعات انجام شده در سال 1375 از این میزان حدود 16% منجر به سقط جنين گردیده است در صورتی که میزان سقط جنین در حاملگی های ناخواسته در سال 1390 به بیش از 42درصد رسیده است.

بررسی در شهر های مختلف :

شيوع تولد فرزندان ناخواسته در شهرستان بابل 19.5 %

در شهر تهران شيوع بارداري ناخواسته 42%  و ميزان فرزندان ناخواسته 61.7%

در شهرستان اراك شيوع بارداري ناخواسته 49.3% گزارش شده است.

همچنین   در کل ایران میزان حاملگی ناخواسته شوهر کمتر از میزان حاملگی ناخواسته زن است. به طوری که در بررسی انجام شده در کل حدود 35% از زنان باردار حاملگی فعلی خود را حاملگی ناخواسته اعلام کردند و از نظر شوهران این نسبت حدود 27% ذکر شده است.

 شاخص آمار سقط جنین عمدی در ایران 

سقط غیرقانونی جنین از عوارض بارداری های ناخواسته است و هر ساله ۱۹ میلیون زن در جهان، ۱۸ میلیون زن در کشورهای در حال توسعه و بیش از ۱۰ میلیون زن در آسیا سقط غیرایمنی جنین را تجربه می کنند. این آمار را دوباره مرور نمایید: 18 میلیون از 19 میلیون سقط غیرایمن در دنیا, تنها در کشورهای درحال توسعه اتفاق می افتد. دلیل عمده ی این امر, باورهای فرهنگی و دینی و قوانین کشوری در این مناطق است که امکان خاتمه حاملگی و سقط ایمن را جرم دانسته و از دسترس زنان این کشورها خارج کرده است. و در این کشورها  سالانه ۶۸ هزار زن از عوارض سقط غیرایمنی جنین جان خود را از دست می دهند.

متاسفانه در ایران هیچ آمار رسمی و دقیقی در مورد سقط‌جنین‌های غیرقانونی وجود ندارد و تنها آمار رسمی وزارت بهداشت در این زمینه مربوط به 14 سال پیش از این است. از آنجاییکه در کشور ما طبق قوانین حکومتی سقط‌جنین مجاز نیست مسئولین وزارت بهداشت هم تصور کرده اند که تهیه آمار مربوط به آن نیز کاری غیر دینی و غیر قانونی است وتا کنون هیچ آمار رسمی در این رابطه ارائه نداده اند.

شاید این موضوع توجیهی برای وجودنداشتن آمار در مورد سقط ‌جنین باشد اما باید گفت سقط‌ جنین نیز مانند برخی از اقدام‌های غیرقانونی دیگر، در کشور انجام می‌شود و نمی‌توان به راحتی از کنار آن گذشت. از آنجا که این سقط‌ها را افراد غیرمتخصص و در شرایط غیربهداشتی انجام می‌دهند، تبعاتی دارند که بیشتر اوقات جبران‌پذیر نیست.

 آمارهای قدیمی، پیش‌بینی‌های جدید

آخرین آماری که از سقط ‌جنین در کشور منتشر شده، مربوط به سال 77 است. که براساس ان ، هر سال حدود 90 هزار جنین در کشور به‌صورت قانونی و غیرقانونی سقط می‌شدند؛ یعنی به‌طور متوسط هر روز 221 جنین و هر ساعت 9 جنین.

بطور کلی  10 تا 15 درصد بارداری‌ها به سقط منجر می‌شود،  و بررسی‌ها نشان می‌دهد، از 90 هزار سقط در سال،80 هزار سقط، غیر‌قانونی انجام شده است و به‌طور تخمینی، می‌توان گفت در حال حاضر سالانه 120 هزار سقط غیرقانونی در کشور انجام می‌شود. اما حتی دست پزشکی قانونی نیز از آمار سقط‌جنین‌های غیرقانونی خالی است.

به گفته رییس پزشکی قانونی منطقه مرکزی تهران، فقط آمار سقط‌جنین‌های قانونی و سقط‌های غیرقانونی که منجر به فوت می‌شوند، در پزشکی قانونی ثبت می‌شود. آمارهای این سازمان نشان می‌دهد در سال 1389،  4 هزار و 202 مورد مجوز سقط صادر شده که نسبت به سال پیش از آن 8/18 درصد افزایش داشته است

نمودار سقط های قانونی و غیرقانونی در ایران و روند تغییرات آن طی 25 سال

برای مشاهده نمودار در سایز بزرگتر اینجا را کلیک کنید

نمودار سقط های قانونی و غیرقانونی در ایران و روند تغییرات آن طی 25 سال

در طی این 25 سال هرچه از شرایط گذر از جامعه سنتی  دورتر می شویم و وارد شرایط امروز و حال حاضر جامعه ایران می شویم, از تعداد سقط های جنایی و خطرناک در شرایط بسیار بد بهداشتی کمتر شده و سقط های غیرقانونی در شرایط بهداشتی بهتری انجام میگیرد. اما در مجموع همانطور که  حاملگی های ناخواسته در سالهای اخیر افزایش یافته, آمار سقط های غیرقانونی نیز افزایش یافته است. که بیشتر آن مربوط به حاملگی ها در خارج از محیط خانواده و یا حاملگی بدون وجود همسرقانونی دائم بوده است.

هرچند در سالهای اخیر مقوله ی سقط درمانی بصورت امری مجاز وارد سیستم درمانی و پزشکی قانونی ایران شده است؛ اما مقررات دست و پا گیر و گواهی حداقل سه پزشک متخصص زنان و پزشکی قانونی و آن هم تنها در مواردی که جان مادر یافرزند در خطر جدی باشد, باعث شده که طی بیست سال گذشته آمار سقط درمانی یا همان سقط عمدی قانونی  تغییر جندانی نداشته باشد و تنها با هشت درصد افزایش درحد حدود 4هزارمورد در سال باقی بماند که در مقابل120 هزار سقط غیر قانونی سالیانه رقم بسیار ناچیزی است.